Tekst Andrea Jansen
Foto Gemeente Velsen

Fabricius stelt orde op zaken in haven IJmuiden

Ton Wijker

Het is geen pretje als je goedlopende, innovatieve bedrijf in een verpauperd havengebied staat. Dat merkte Ton Wijker toen hij als mede-eigenaar en operationeel directeur van Zwart Techniek een hoge delegatie van een belangrijke klant op bezoek kreeg. “Ze schrokken van de troep in de omgeving, dat straalt enorm af op je bedrijf.”

“Ook al wist menig ondernemer wat er speelde, melden was lastig”

Dat er van alles mis was in het havengebied van IJmuiden wisten Ton en zijn collega-ondernemers al veel langer. De buurt was compleet vervallen, er werd asbest gedumpt, er stonden oude caravans waar het gras uit het dak groeide. Kortom, het was een rommeltje. Voor criminelen echter, was het een gunstige plek waar ze buiten het zicht van handhavers hun gang konden gaan. Ook al wist menig ondernemer wat er speelde, melden was lastig. “Je liep dan toch de kans dat je bedrijf in de brand ging.”

De kade met op de achtergrond de ferry naar Newcastle: een aantrekkelijke plek voor illegale migratie

Opknapbeurt

Ton en zijn collega-ondernemers pleitten jarenlang voor actie bij de gemeente, totdat er eindelijk geld vrij kwam. “Het havengebied kreeg een grootschalige opknapbeurt. De wegen werden aangepakt, de nutsvoorzieningen vernieuwd, het zag er eindelijk weer goed uit.” Maar er moest meer gebeuren, zag ook de burgemeester. Project Fabricius werd opgestart met als doel het havengebied vrij te maken van ondermijnende criminaliteit.

“Wij wisten wat er leefde, dat werkte heel prettig”

Ton zat met enkele andere ondernemers in het integrale projectteam van Fabricius. “Wij wisten wat er speelde, wat er leefde, dat werkte heel prettig.” Illegale bewoning, hennepteelt, witwassen, mensenhandel, drugssmokkel. Stukje bij beetje ging de beerput open en werd de criminaliteit aangepakt. Het resultaat mag er zijn: het havengebied van IJmuiden ziet er netjes uit en is weer een veilig en representatief gebied.

Frank Dales

Het taartje in de kast

“Soms vind je als nieuwe burgemeester lijken in de kast, maar nu vond ik een taartje”, complimenteert burgemeester Frank Dales van de gemeente Velsen zijn voorganger Franc Weerwind, die destijds Fabricius opstartte. “Aan mij de taak het project af te sluiten. Een mooi, succesvol project, maar met een paar uitdagingen voor een burgemeester.”

Zo is het soms lastig om de gemeenteraad te overtuigen van de noodzaak van de aanpak van ondermijnende criminaliteit. “Mensen merken er vaak weinig van en het voelt ver van hun bed, in tegenstelling tot onderwijs en gezondheidszorg. We hebben de raad continu meegenomen in het proces. Wat hielp is dat we een aantal grote vangsten hadden, zoals de aanhouding van een producent van kinderporno en het innen van 300.000 euro aan achterstallige boetes.”

De aanpak van de haven in IJmuiden moet nu deel uit gaan maken van het reguliere werk van alle partners. Dat is soms lastig. “Niet bij iedereen blijft de prioriteit even hoog. Als je niet uitkijkt brokkelt de aanpak weer af. Wat je dan echt nodig hebt is dat het bedrijfsleven de handschoen oppakt. En dat doen ze. Als overheid krijg je het echt niet alleen voor elkaar!”

Plezierjachten worden soms gebruikt voor drugssmokkel

Aan zet

Nu zijn de ondernemers aan zet, vindt Ton. Samen met andere ondernemers nam hij het initiatief tot een Bedrijven Investeringszone (BIZ). In een BIZ dragen alle ondernemers in een gebied verplicht hun financiële steentje bij. Ze kunnen dan samen zorgen voor bijvoorbeeld een beter cameratoezicht. Hij is erg blij met deze stap. “Een BIZ komt er alleen als het draagvlak onder ondernemers groot is. We hebben hier de allereerste BIZ voor een havengebied, heel uniek. Samen met de handhavers zorgen wij als ondernemers voor een veiliger en schoner havengebied met een beter ondernemingsklimaat.”

“We hebben hier de allereerste BIZ voor een havengebied, heel uniek”
Een van de vele voorbeelden van het verval in het havengebied. Inmiddels is dit verleden tijd
Clemy Bosselaar: “De grote leerschool bleek het zoeken naar wat wij niet weten in plaats van verder kijken naar wat wij wel al weten”

Projectleider Fabricius Clemy Bosselaar over...

De valkuil

“Uit een strategische analyse bleek dat er 29 vormen van criminaliteit voorkwamen in het havengebied. We focusten ons in eerste instantie op de drie grootste: hennep, illegale bewoning en witwassen. Maar de werkelijkheid bleek veel complexer dan op papier. We besloten na 8 maanden alle meldingen op te pakken die te maken hadden met de revitalisering en integriteit van het havengebied. Vanaf dat moment liep het, hadden we een actuele informatiepositie en liepen we niet meer achter de feiten aan. De grote leerschool bleek het zoeken naar wat wij niet weten in plaats van verder kijken naar wat wij wel al weten.”

De voorwaarden

“We werkten in een leeromgeving, we hadden ruimte om te experimenteren. Daardoor hebben we dingen kunnen doen die anders niet mogelijk waren geweest. En we hadden commitment, waardoor bijvoorbeeld de wijkagent de capaciteit kreeg om al die panden te bezoeken. Bovendien hadden we de burgemeester als boegbeeld, dat is van onschatbare waarde.”

De succesfactor

“Voor de ondernemers van het havengebied was de revitalisering minstens zo belangrijk als voor de gemeente, politie en alle andere partners. We voelden een gezamenlijke urgentie. De ondernemers in ons projectteam waren onze ambassadeurs naar alle ondernemers. Maar dat niet alleen. Ook voor de toekomst zijn zij enorm belangrijk. Het project Fabricius heeft drie jaar bestaan en toen hield het op. De ondernemers zijn de constante factor. Zij mogen niet loslaten, continu investeren is noodzakelijk, anders gaat het gebied heel snel weer achteruit. Die urgentie hebben wij tijdens het project al met elkaar gevoeld en gedeeld. Zij herkennen dit overduidelijk en voeren dit ook uit onder andere door middel van de BIZ.”

De toekomst

“We zoeken naar manieren om de aanpak te continueren nu het project is gestopt. Een integraal haventeam zet de aanpak voort. Samen met de ondernemers houden zij het havengebied van IJmuiden schoon, heel en veilig.

Factsheet Fabricius (PDF | 1,1 MB)

Fabricius in vogelvlucht

Looptijd

2013 t/m 2016

Doel

Het ontwikkelen van een veilig havengebied met een integer en gezond ondernemersklimaat, mede bereikt door inspanningen van een effectief optredende overheid.

Acties

  • Meldingsbereidheid vergroten door campagne Meld Misdaad Anoniem
  • Weten wat er speelt: pand tot pand bezoek, in gesprek met iedereen in het havengebied en controle van bedrijfspanden
  • Controle op illegale migratie en mensensmokkel
  • Ontmantelen hennepkwekerijen
  • Controle op visfraude
  • Acties van de douane gericht op smokkel van goederen en verdovende middelen
  • Innen van openstaande boetes en belastingschulden met behulp van ANPR (Automatic Number Plate Recognition)
  • Aanpak van fiscale fraude
  • Screenen van nieuwe ondernemers en één gedwongen bedrijfsbeëindiging
  • Ontmoedigen en aanpakken van crimineel gedrag
  • Proactieve communicatie als zelfstandig instrument in de aanpak.
  • Subsidie voor het opknappen van voorgevels
  • Awarenessbijeenkomsten voor de betrokken integrale partners
  • Awarenessbijeenkomst voor de vastgoedbranche
  • Stopgesprekken met malafide ondernemers
  • Duurzame aanpak door en voor ondernemers met behulp van de BIZ-regeling
  • Overgang van project naar een structureel integraal haventeam