Tekst Andrea Jansen
Foto Robin Utrecht

Veiligheidskundige Ina Gosenshuis van gemeente Tilburg

Ina Gosenshuis

Waarom is een ondermijningsbeeld belangrijk?

“Een ondermijningsbeeld is een soort foto. Het geeft een beeld van wat we op dat moment weten over ondermijning. Het zet ondermijning op de kaart, zorgt ook voor alertheid en bewustzijn bij ambtenaren. Dat helpt ontzettend bij de omslag naar het werken als één overheid.”

We gaan van symptoomaanpak naar systeemaanpak

Wat leverde het ondermijningsbeeld op voor de gemeente Tilburg?

“Het leverde 900 namen op van verdachte subjecten en daarnaast veel clandestiene bedrijven. Met de top daarvan zijn we integraal aan de slag gegaan. We hebben gekeken naar de meest voor de hand liggende aanpak; bestuurlijk, fiscaal of strafrechtelijk. Maar interessanter vinden we de blinde vlekken. Uit een ondermijningsbeeld blijkt vooral ook wat je niet weet. We hadden bijvoorbeeld weinig informatie over bedrijventerreinen en we hebben hier een logistiek knooppunt, waar water, weg en trein bij elkaar komen, waarover we weinig weten. Maar ook: waarom hebben we in Tilburg 76 autoverhuurbedrijven, veel meer dan in vergelijkbare steden?”

Uit een ondermijningsbeeld blijkt vooral ook wat je niet weet

Wat doet Tilburg om dit alles aan te pakken?

“We hebben een programma opgestart met daarin vier lijnen: de casusaanpak, de intensieve wijkaanpak, het vergroten van de maatschappelijke weerbaarheid en het vergroten van de interne weerbaarheid. We proberen minder de symptomen aan te pakken en meer de achterliggende systemen. We proberen het geld te volgen en richten ons met name op de faciliteerders. We vinden het belangrijk om de nieuwe aanwas in de criminele sector te verminderen, maar ook om het gemakkelijker te maken om eruit te komen. Anders gezegd: we gaan van symptoomaanpak naar systeemaanpak. Daar komt ook zorg bij kijken. We vinden het belangrijk om in gesprek te gaan met bewoners. Daarvoor gebruiken we bijvoorbeeld onze buurttent, waarmee we in 2015 de Hein Roethofprijs hebben gewonnen, WhatsApp en onze WaakSamenApp.”

Welke dilemma’s levert het ondermijningsbeeld op?

“Onze ambtenaren hadden ineens erg veel informatie. Dat was soms best lastig voor ze. Neem nu onze vastgoedmensen die zaken doen met ondernemers. Zij kregen soms informatie over zakenpartners die het onmogelijk maakte om als gemeente verder zaken te doen met deze personen. Leg dat maar eens uit als ambtenaar. Bovendien moesten ze vaker in gesprek met vastgoedhandelaren en meer checks inbouwen. En wat doe je als iemand uit een hennepfamilie telkens weer een vergunning aanvraagt, maar hij is zelf schoon?”

Onze ambtenaren hadden ineens veel informatie. Dat was soms lastig voor ze

Hoe gaat Tilburg om met deze dilemma’s?

“Ten eerste hebben we een dilemmatafel ingesteld, met onder anderen de burgemeester en ambtelijke top. Ambtenaren kunnen daar hun dilemma’s neerleggen en de dilemmatafel neemt dan een beslissing. Bovendien hebben wij 800 ambtenaren getraind om ze bewust te maken van de omvang en signalen van ondermijning. Enkele medewerkers vonden het lastig om dat te horen. Omdat de werkelijkheid soms heel stigmatiserend is, maar ook omdat ze aanvankelijk niet geloofden dat het zo erg kon zijn. Totdat ze anders gingen kijken. En dan begrijp je als hulpverlener ineens dat het helemaal niet zo normaal is dat het zorggezin waar je regelmatig komt in een zwaar bewaakte woning woont. Dat is schrikken.”